waarom komt dit dier vaak in beeld bij virussen?

Vleermuizen zijn een beetje mysterieus. De enige zoogdieren die kunnen vliegen, en ze zijn de laatste tijd vaak in het nieuws als mogelijke bron van virussen als SARS en COVID-19. Hoe komt dat?

Enige vliegende zoogdier
Vleermuizen zijn vliegende dieren van de orde Chioptera. Er zijn meer dan 1200 verschillende vleermuissoorten en ze komen wereldwijd voor, behalve in Antarctica en het Noordpoolgebied. Ruim 20% van alle bekende zoogdiersoorten is vleermuis. Onder de zoogdieren kennen alleen de knaagdieren meer soorten.

Vleermuizen zijn de enige zoogdieren die zich actief door de lucht kunnen verplaatsen, dat wil zeggen kunnen vliegen in plaats van alleen zweven. Ze hebben vleugels voorzien van een vlieghuid die uitstrekt tussen de lange vingers van hun voorpoten, tot aan hun achterpoten en staart aan toe.

Duister imago, maar eigenlijk heel nuttig
De grootse vleermuizen zijn de zogenaamde vleerhonden, die veelal in de tropen te vinden zijn: die kunnen 1.6 kg wegen en hebben een vleugelspanne van 1,7 meter. De kleinste vleermuisjes wegen ongeveer 2 gram en hebben een vleugelspan van 15 cm! Ze zijn nachtdieren, en veelal fruit- of insecteneters. Een enkele soort eet ook bloed, de beruchte vampiervleermuis. Gelukkig voor ons, vind je die alleen in Zuid-Amerika!

In Nederland zijn vleermuizen klein en vooral in de schemering actief: dan zijn ze op zoek naar insecten om te eten. Als je goed kijkt, zie je ze soms over vijvers of door de tuin vliegen. Vleermuizen gebruiken echolocatie om hun prooi in de lucht te lokaliseren. Ze spelen een belangrijke rol in het beperken van insectenplagen. In de winter in gematigde gebieden (als er minder insecten zijn) houden ze een winterslaap.

Waarom duikt de vleermuis vaak op bij virussen?
Tropische vleermuizen zijn de laatste tijd vaak in het nieuws geweest als mogelijke bron van virussen, zoals SARS en Covid-19. Hoe dat komt? Het antwoord ligt in hun supersterke immuunsysteem. Als een vleermuis een virus oploopt, komt zijn immuunsysteem veel sneller in actie dan die van andere zoogdieren. Het produceert eiwitten die het virus in toom houden, dus de vleermuis wordt niet ziek. Maar het virus wordt niet door het immuunsysteem gedood en blijft doorontwikkelen in een poging om het immuunsysteem te boven te komen. Dat lukt niet, maar het resultaat is een sterker virus.

Als een dergelijk virus over gaat op een diersoort met een gewoon immuunsysteem dan vermenigvuldigt het snel. Van andere soort dieren kan het virus soms een sprong maken naar de mens. Tot nu toe is een virus niet rechtstreeks overgedragen van een vleermuis naar de mens. Bijvoorbeeld voor SARS ging het via civetkatten die door mensen gegeten werden en voor MERS via dromedarissen die ook gegeten werden. Voor Covid-19 wordt er nog naar de bron gezocht, maar hoogstwaarschijnlijk komt dat ook door het eten van niet gegaard vlees van een wild dier dat het virus droeg. Omdat mensen meer en sneller reizen dan vroeger kan een dergelijk virus, eenmaal onder de mensen, ook snel opduiken in andere locaties. Gelukkig is de huidige kennis van hoe je het beste omgaat met een virus ook veel beter dan vroeger.

Vleermuizen zijn (hopelijk snel weer) te zien in de OO-zone van het museum.