In de vitrine!

Elke maand kiest directeur Fiona Zachariasse of één van onze conservatoren een dier van de maand uit de uitgebreide, diverse collectie om in het zonnetje te zetten. Dat kan om allerlei redenen zijn: omdat ze wel eens wat extra aandacht verdienen, omdat ze een mooi verhaal hebben, of er grappig/lelijk/verrassend uitzien.

Deze maand: de Fluwelen Zeemuis, die zich op een spectaculaire manier weet te transformeren tot de diva van de zee...

(foto: Gert Oxby)

Fluwelen zeemuis (Aphrodita aculeata)

Roofdier met een bijzondere rug

Welk dier heeft een dikke vacht en leeft onder het water langs de kust van Nederland? De zeemuis!
De fluwelen zeemuis (Aphrodita aculeata) is, anders dan zijn naam doet vermoeden, een in zee levende worm; een borstelworm uit de klasse Polychaeta. Borstelwormen zijn ringwormen die bijna uitsluitend in zee voorkomen. Er zijn meer dan 11.000 beschreven soorten. Borstelwormen hebben een kop, een gesegmenteerd lichaam en een start. De allerkleinste meet nog geen 1 mm, de allergrootse is bijna 3 meter lang!Fluwelen zeemuizen zijn bescheidener van formaat dan hun grote familieleden: tussen de 7,5 cm en 20 cm. Het lichaam is stevig en bol: niet lang en dun zoals een regenworm. Ze leven op de modderige zeebodem, tot ruim 1000 meter diep. Borstelwormen zijn vaak aaseters maar de fluwelen zeemuis is een roofdier: kleine krabben en andere wormen staan op het menu. Ze jagen ’s nachts, met hun lichaam grotendeels bedekt door slib: alleen hun rug is dan zichtbaar. En juist hun rug maakt zeemuizen bijzonder.
De onderkant van een zeemuis is kaal, maar de bovenkant of rug is dik behaard met setae, haren gemaakt van chitine, een polysacharide dat ook de basis vormt van de exoskeletten van kreeftachtigen. Hij ziet er inderdaad een beetje uit alsof hij bedekt is met fluweel- en hij lijkt dus ook een beetje op een muis.

van grijze "muis" naar dramatisch mooie verschijning

fotonische kristallen
De setae geven een rode gloed af, dat roofdieren afschrikt. De gloed is een voorbeeld van structurele kleuring; wanneer de microscopische structuur van een materiaal bepaalde golflengtes van licht weerkaatst, in dit geval veroorzaakt door hexagonale vormen in de setae. Als licht loodrecht op de setae valt, zijn de haren opeens iriserend blauw en groen. Dat komt omdat de setae bestaan uit fotonische kristallen die, net als een opaal, reageren op invallend licht. Dan in plaats van een grijze muis is het beestje opeens een dramatisch mooie verschijning.

Zelden te zien
Fluwelen zeemuizen komen voor in de wateren langs de kust van Nederland, maar omdat ze in diep wateren leven worden ze zeldzaam levend door mensen gezien. Een enkele keer worden ze aangespoeld naar heftige stormen aan zee. De kans dat je er in het wild ooit een tegenkomt is dus klein, maar je kunt hem wel bekijken in de OO-zone van het museum, waar zij setae nog altijd iriseren in het licht.